KPD Kula

MKSJ

Srpske snage, nakon što su preuzele kontrolu nad općinom Ilidža u maju 1992., civile pretežno bošnjačke i hrvatske nacionalnosti držale su tokom 1992. zatočene u više od deset zatočeničkih centara u toj općini (stara zgrada Doma zdravlja, kamp “Lužani”, zgrada Kulturno-sportskog centra, skladište “Energoinvesta”, bolnica “Kasindol”, Osnovna škola “27. juli”, Srednja grafička škola, obdanište, SJB Ilidža, kasarna “Blažuj” i zatvor “Kula”). (para. 554., 577. Krajišnik, str. 208., 215.)

Od 12. maja do oktobra 1992., kroz zatvor u “Kuli” je prošlo 10.000 civila bošnjačke nacionalnosti svih godina starosti, na period od nekoliko dana do nekoliko mjeseci, a zatočenici su redovno tučeni. (para. 732. Mladić, tom I, str. 377.), (para. 2144., 2152. Karadžić, tom II, str. 852., 856.), (para. 577. Krajišnik, str. 215.)

Srpske snage su, također, 7. maja 1992., ili približno tog datuma, nasmrt su pretukle dvojicu zatočenika u zatvoru “Kula”. (para. 2154-2155. Karadžić, tom II, str. 856.), (para. 718. Krajišnik, str. 265.)

Otprilike 17. juna 1992., jedinice SRK-a odvele su civile iz dijelova Dobrinje pod njihovom kontrolom u kasarnu u Lukavici, gdje su ih pripadnici MUP-a razdvojili i grupisali po nacionalnoj pripadnosti, nakon čega su Bošnjaci poslati u zatvor “Kula”. (para. 2133. Karadžić, tom II, str. 848.)

Otprilike 280 ljudi, koji su ranije bili zatočeni u Hadžićima, dovezeno je 22. juna 1992. u četiri autobusa u kasarnu “Slaviša Vajner Čiča” u Lukavici, gdje su udarani kundacima pušaka, policijskim palicama i raznim predmetima, pojedinci su prozivani i prebijani, a narednog dana ih je otprilike 233 vraćeno u autobuse i odvezeni su u zatvor “Kula”. (para. 2276-2278. Karadžić, tom II, str. 904-906.)

Bošnjaci su na Palama bili zatočeni u pet zatočeničkih objekata (zgrada policije, sportski kompleks – dvorana, kinosala, Dom kulture i kasarna “Hrenovica”) * u teškim uslovima, u nekim od njih su teško premlaćivani, ponekad nasmrt, dok su u organizaciji Kriznog štaba autobusi u junu i julu 1992. transportovali veliki broj Bošnjaka s Pala u dio Sarajeva pod kontrolom Armije BiH. (para. 585-587. Krajišnik, str. 217-218.), (para. 2320, 2347. Karadžić, tom II, str. 921-922., 928.)

Dio zatočenika iz dvorane je uz pratnju pripadnika rezervne policije prebačen u zatvor “Kula”. (para. 2346. Karadžić, tom II, str. 928.), (para. 585. Krajišnik, str. 217-218.)

Sud BiH

Funkcioniranje Kazneno-popravnog doma (KPD) “Butmir” u Kuli je prekinuto 4. aprila 1992., a navedeni KPD je ponovo uspostavljen odlukom o njegovom osnivanju od 30. juna, te je počeo s radom krajem jula ili početkom augusta iste godine. (para. 70-71. drugostepena presuda Radoje Lalović i Soniboj Škiljević, str. 24.)

U paviljonu 2 Kazneno-popravnog doma su bili zatočeni civili nesrpske nacionalnosti. (para. 109., 145. drugostepena presuda Radoje Lalović i Soniboj Škiljević, str. 34., 43.)

Zaključeno je da zarobljeni civili nisu prije zarobljavanja predstavljali opasnost za “silu koja ih drži“, a iz njihovih iskaza proizilazi da je svaki od njih uhapšen kod svoje kuće i sproveden u “Kulu”. Zaključeno je, također, da odvođenje i zatvaranje nije imalo za cilj obezbjeđenje navedenih lica, već je njihovo zatvaranje vršeno iz isključivog razloga njihove nacionalne pripadnosti. (para. 156., 158. drugostepena presuda Radoje Lalović i Soniboj Škiljević, str. 45.)

Najveća grupa zatvorenih lica nesrpske nacionalnosti koja je boravila u “Kuli” bila je iz naselja Grapska kod Doboja, koji su prebačeni nakon što su nekoliko mjeseci proveli u logorima “Manjača” i “Batković”, te određeni broj lica sa Sokoca i Pala i drugih lokaliteta. (para. 193. drugostepena presuda Radoje Lalović i Soniboj Škiljević, str. 53.)

Prostorije u “Kuli” u kojima su boravili zatvorenici bile su neuslovne, često prenatrpane.
(Momčilo Mandić, str. 131.)

Grupa od 38 muškaraca iz Kasindolske ulice na Ilidži je 14. maja 1992. dovedena u “Kulu”, gdje su boravili određeno vrijeme, a od njih je samo jedan razmijenjen sedam dana kasnije, dok su ostali izvedeni i ubijeni na nepoznatoj lokaciji. (para. 209-211. drugostepena presuda Radoje Lalović i Soniboj Škiljević, str. 56-57.), (Momčilo Mandić, str. 132.)

Iz zatvora su u tom periodu ubijeni još neki zatočenici. (para. 214-215. drugostepena presuda Radoje Lalović i Soniboj Škiljević, str. 57.)

Stražari su izvodili zatočene osobe iz prostorija u kojima su bile te su ih fizički i psihički zlostavljali, a to su radili vojnici i policajci koji su ih ispitivali, te je veliki broj zatočenih u “Kuli” pretučen. (para. 218-224. drugostepena presuda Radoje Lalović i Soniboj Škiljević, str. 58-60.), (Momčilo Mandić, str. 131-132.)

Zatočene osobe su obavljale razne prinudne radove, uključujući i kopanje tranšeja i rovova na prvim borbenim linijama, na skupljanju i sahrani poginulih vojnika, a u tim prilikama je smrtno stradalo više od 20 i ranjeno više od 30 zatvorenika. (para. 230-250. drugostepena presuda Radoje Lalović i Soniboj Škiljević, str. 61-65.), (Momčilo Mandić, str. 132.)

Kantonalni sud Sarajevo

Ukupno 38 zarobljenih civila Bošnjaka je 14. maja 1992. iz Kasindolske ulice prinudno deportirano u KPD “Kula”, koji je istovremeno funkcionirao kao zatvor i logor, da bi 21. maja posredstvom razmjene jedan bio oslobođen, a ostalima se od tog dana gubi svaki trag. (Goran Vasić, str. 4-5., 26-27.)

Sredinom septembra 1992., nakon napada Vojske Republike Srpske na nebranjena područja naselja Doglodi i Bare, koja su odranije bila u okruženju srpskih oružanih formacija, zarobljeno je 20-ak civila hrvatske nacionalnosti, te četiri pripadnika policije iz Novog Grada koji su bili na službenom zadatku, koje su srpski vojnici pretukli i jednog od njih ubili. (Borislav Berjan, str. 2-3., 25-31.)

Zarobljeni policajci su prebačeni u kasarnu u Nedžarićima, a kasnije odvedeni u KPD “Kula”, odakle su razmijenjeni nakon tri mjeseca, dok su civili hrvatske nacionalnosti nakon 20-ak dana zatočeništva vraćeni u Bare i Doglode, gdje im je naređeno da se moraju seliti u Kiseljak, ostavljajući svu imovinu, koja je potom i opljačkana. (Borislav Berjan, str. 2-3., 25-31.)

Okružni sud Istočno Sarajevo

Tokom maja 1992. jedan zatočenik je prilikom ispitivanja u Kazneno-popravnom zavodu “Kula” pretučen i nanesene su mu povrede glave. (Luka Majstorović, str. 2., 9-11.)